 | ||
| تبعات سوء پديده گرمايش جهاني که سالهاست همه دنيا را به تکاپو واداشته است ، سرانجام به حوزه خليج فارس و آبهاي ايران رسيد هر چند اين اولين بار نيست که کشور 4 فصلي چون ايران ، متاثر از پديده گرمايش جهاني مي شود. طوفان گونو، وقوع سيل هاي مرگبار در هرمزگان و سيستان و بلوچستان (و شايد حتي سيل هاي گلستان و ديگر نقاط و خشکسالي هاي موجود....) تنها نمونه اي از آثار گرم شدن زمين است اما اين بار مرجان هاي جزيره کيش به دام افتاده اند و احتمال مي رود تا براثر افزايش بيش از حد دماي آب خليج فارس نابود شوند. مرجان ها فقط يک درصد از بستر درياها را پوشش مي دهند ، اما 25درصد از تمام حيات دريا را در خود حفظ مي کنند. درواقع بسياري ازانواع ماهي ها در مرجان ها زندگي مي کنند و هر کدام از مرجان ها يک اکوسيستم کامل هستند. در اقيانوس اطلس 15درصد مرجان ها تجمع دارند که مجموعه اي از 70گونه مرجان هستند. اين مرجان ها محل زندگي 500نوع ماهي هستند.تنها اقيانوس هند و آرام شامل ؛ 85درصد از ريف هاي جهان با 700نوع مرجان و 4000گونه ماهي هستند. به طور کلي بيش از 80000گونه حياتي در مرجان ها زندگي مي کنند. مرجان ها 1.6 سواحل درياها و خشکي ها را محافظت مي کنند؛ به عنوان مثال جزيره هاي کم ارتفاع را در برابر خشم امواج و فرسايش درياها محافظت مي کنند. هر يک متر مربع مرجان از نظر اقتصادي برابر 47000دلار مي ارزد بزرگترين صنعت توريست جهان با جذابيت هاي طبيعي که 10درصد از کل صنعت توريست را پوشش مي دهند. از مرجان ها براي توليد داروهاي ضدسرطان و براي پيوند استخوان استفاده مي شود. مرجان ها علاوه بر غذا، مکاني براي زندگي موجودات دريايي هستند. اين موجودات از قديمي ترين اکوسيستم زمين هستند و جوان ترين مرجان ها 18000سال عمر دارند.درواقع مرجان ها گونه اي از جانداران هستند که نه گياهند و نه جانور بلکه ماينرال نام دارند که از موادي به نام زوکسانتيلا تشکيل يافته اند. قسمت زيادي از مرجان هاي بخش شرقي جزيره کيش بويژه در سنگفرش مرجاني سيمرغ بر اثر دماي زياد آب دريا (35.8 تا 36 درجه سانتي گراد) سفيد شده اند که در صورت تداوم حرارت زياد آب دريا از بين خواهند رفت. دکتر وحيد چگيني ، رئيس مرکز ملي اقيانوس شناسي اين مطلب را در پي پژوهش هاي گروه مطالعاتي مرکز ملي اقيانوس شناسي اعلام کرد که با مديريت دکتر حميدرضايي ، عضو هيات علمي مرکز درخصوص مرجان هاي بخش شرقي جزيره کيش انجام شده است. اين گروه با تهيه فيلم و عکسهاي زيرآبي ، سفيد شدن گسترده مرجان هاي سنگفرش سيمرغ را به مختصات 26درجه و 30دقيقه عرض شمالي و 54درجه و 2دقيقه طول شرقي مشاهده کردند. گفتني است ، مرجان هاي شاخ گوزني ACROPORA که مرجان هاي غالب از لحاظ پوشش در سنگفرش مرجاني سيمرغ محسوب مي شوند، در معرض خطر نابودي کامل قرار دارند. با توجه به تغييرات اقليمي جهان و پديده EL-NINO در سالهاي 1996 و 1998 ميلادي که باعث نابودي بخش زيادي از مرجان هاي خليج فارس به ويژه جزيره کيش شد ، اين مرجان ها تا امروز دوره بازگشت به حالت اوليه را طي مي کردند. اکنون با سفيد شدن ناگهاني مرجان ها، تنها در فاصله زماني 17 مرداد تا 7 شهريور امسال در بخش شرقي جزيره کيش ، بيم آن مي رود که پديده تغييرات اقليم روي ديگر مرجان هاي خليج فارس نيز تاثير بگذارد و باعث از بين رفتن دوباره آنها شود. نوسان جنوبي يکي از مهمترين و شاخص ترين رويدادهايي است که منجر به ظهور نا بهنجاري هاي بزرگ آب و هوايي در بسياري از نقاط جهان مي شود. هواشناسان و اقيانوس شناسان جهان در سالهاي اخير مطالعات زياد و دقيقي درباره مکانيزم ايجاد ال نينو و تاثيرات متقابل جو و اقيانوس انجام داده اند بويژه مطالعات گسترده اي در ارتباط با ناموزوني دما در سطح دريا و نوسانات فشار جو در سالهايي که ال نينو رخ مي دهد انجام گرفته است. مجموعه اين تغييرات را نوسانات جنوبي مي نامند (ElNino Southern Oscillation) يعني ترکيبي از 2کلمه ال نينو و نوسانات جنوبي به کار مي رود. براي نخستين بار، واکر (1932) و بليس (1937) به وجود نوساني در فشار سطح و در مقياس جهاني اشاره کردند و آن را نوسان جنوبي SO ناميدند. به اين صورت SO يک الگوي ارتباط از راه دور جهاني در اتمسفر است و به دليل تمييز آن از ديگر الگوهاي ارتباط از راه دور (بويژه نوسانات اطلس شمالي و آرام شمالي) جنوبي ناميده شده است. مراکز عمل SO به وسيله يک گردش مداري شرق به غرب در امتداد صفحه استوا همراه با صعود هوا در غرب اقيانوس آرام و نزول هوا در شرق اقيانوس آرام به يکديگر مربوط مي شود و به اين ترتيب گردش شکل مي گيرد که از سوي بژرگنس (1969) گردش واکر ناميده شد. ال نينو مولفه اقيانوسي ENSO است و با دگرگوني هاي بزرگ در دماهاي سطح دريا در منطقه آرام حاره اي پديدار مي شود البته پديده «مهکشنده قرمز (RED TIDE) که در حوالي آبسنگ هاي مرجاني سيمرغ مشاهده شده و شفافيت آب را به شدت کاهش داده است نيز در مرگ و مير ماهيان بي تاثير نبوده است. ادامه روند آلوده کردن خليج فارس ، نابودي سطح گسترده تري از اين منابع غني را به دنبال مي آورد. سامان بخشي به شيوه هاي دفع پساب هاي خانگي ، صنعتي و کشاورزي در بنادر جنوبي و شهرهاي حاشيه رودخانه ها و خليج فارس از مهمترين مواردي است که کارشناسان براي جلوگيري از آلودگي روزافزون آب خليج فارس بر آن تاکيد مي کنند. آنها ورود چنين آلاينده هايي را از جمله عوامل موثر در تخريب اکوسيستم هاي مرجاني مي دانند. در واقع «پساب هاي کشاورزي ، سالانه هزاران تن آلاينده چون سولفات ، کادميوم ، پتاسيم و کلريد را به درون خليج فارس و رودخانه هاي منتهي به آن وارد مي کنند که اين موضوع نابودي آبسنگ هاي مرجاني را به همراه دارد. نفتکش ها هم مرجان هاي دريايي را نشانه رفته اند، چراکه بخشي از آلاينده ها در اثر حرکت نفتکش ها و شناورها، رها کردن آب توازن کشتي ها، حفاري ها و عمليات کشف نفت ، تراوش و استخراج نفت ، ريختن زباله ها از داخل شناورها به دريا و گل حفاري به درياي خليج فارس تزريق مي شوند. کاهش ميزان آبزيان ، نابودي ماهيان و مرجان ها و خشکيدن درختان حرا از جمله اثرات زيانبار آلاينده ها بر محيط زيست خليج فارس است.
خليج فارس با آن طبيعت زيبا و شگفت انگيزش مدتهاست از سوي عامل انساني مورد تهديد قرار گرفته است. کارشناسان مدتهاست نسبت به حضور غواصان و صيادان غيرمجاز که به صيد بي رويه مرجان هاي دريايي و 450گونه آبزي ساکن در خليج فارس کمر بسته اند، هشدار مي دهند. نفتکش ها هم دير زماني است آب زلال اين خليج زيبا را کدر کرده اند. درحالي که مرجان هاي دريايي مانند پوشش هاي گياهي سطح مناطق خشکي نقش مهمي در زنجيره غذايي و حيات درياها دارند مرجان هاي درياي خليج فارس به شدت از طريق صيد بي رويه به وسيله غواصان و افراد سودجو و فروش آنها و لنگراندازي و برخورد لنگر کشتي ها با صخره هاي مرجاني مورد تهديد واقع مي شوند. افزايش غلظت آب بر اثر احداث اسکله هاي نفتي و باراندازها، خاکبرداري و غيره موجب نابودي و خفه شدن مرجان ها در درياي خليج فارس مي شود، به طوري که اين موجودات ديگر قادر نيستند غذاي خود را از آب تامين کنند. همچنين احداث سکوهاي حفاري نفت ، از ديگر عوامل مخرب اکوسيستم مرجاني هستند، چراکه در جريان حفاري خارج از ساحل و احداث سکوهاي حفاري مقادير بسيار زيادي از مواد شيميايي همچون کروم ، مس ، نيکل و قلع وارد آبهاي خليج فارس شده و با انباشته شدن در بدن آبزيان ، مرگ و ميرهاي فراواني را به دنبال مي آورند. درواقع آثار آلاينده هاي محيطي روي مرجان ها به صورت درازمدت و کوتاه مدت نمايان شده و اکوسيستم منطقه را آسيب پذير مي کند.آلاينده هاي نفتي در سطح گسترده اي اکوسيستم خليج فارس را تحت تاثير قرار داده و ترکيبات آن ، روند طبيعي حيات جانوران و گياهان را از مسير اصلي خود خارج مي کند. اما با اين همه ، چنين به نظر مي رسد که در سال هاي گذشته بسياري از فعاليت هاي صنعتي و نفتي در محدوده خليج فارس بدون توجه به اين قانون بين المللي صورت گرفته و نابودي آبزياني چون گونه هايي از ماهيان و آب سنگ هاي مرجاني را به دنبال داشته است. بر اساس آمار ارائه شده از سوي سازمان حفاظت محيطزيست ، امروز در بسياري از بنادر جنوبي ايران ، اين گونه نادر جانوري در شرايطي نامطلوب بوده و ساخت و سازهاي غير اصولي در اين مناطق از مرجان هاي دريايي قرباني مي گيرد، چنانکه بندر نايبند با داشتن 42درصد پوشش مرجاني مرده ، بالاترين ميزان مرجان هاي از بين رفته را داراست. اين ميزان تخريب نشان از شرايط نامناسب محيطي و فعاليت هاي غير اصولي در منطقه دارد. به اين ترتيب نگرش درآمدزايي صرف که بر پايه هاي بي توجهي به مناسبات زيست محيطي بنا مي شود در مدتي نه چندان طولاني بحران هاي گسترده اي را به بار مي آورد. به دنبال ساخت و سازها، اسکله سازي و پيشروي در حريم دريا مقدار زيادي شن ، خاک و بتن وارد آبهاي خليج فارس شده و رسوب ذرات معلق در آب ، روي مرجان ها نشسته و امکان ادامه حيات را از آنها گرفته است. افزايش ميزان اسيدي آب ، دما، شوري و تغييرات آب و هوايي دريا حيات مرجان ها را تهديد مي کند. 40تا 50درصد کف درياي خليج فارس مرجاني است که 35گونه آن شناسايي و 14گونه آن در ناحيه جزر و مدي قابل مشاهده است. در سالهاي گذشته در جزر کامل نزديک 10 تا 15 هکتار مرجان از آب بيرون مي آمدند که در 3سال گذشته در جزر کامل آب نزديک دو سوم آن ديده نمي شود. مرجان هاي قرمز که در دهه 70در جزاير ايران به وفور در ساحل يافت مي شد ، اکنون در آن محل ديده نمي شود. ادامه روند کنوني و افزايش ميزان شوري ، دما ، شرايط آب و هوايي و افزايش اسيديته آب موجب مي شود که جلبک دريايي زک زان که حيات مرجان ها به آن وابسته است و باعث شفافيت آب مي شود، از بين برود و تا آينده نزديک منجر به از ميان رفتن 90 درصد صخره هاي مرجاني شود. عامل ديگر تغيير در محيط زيست دريا ، دي اکسيد کربن ناشي از فعاليت هاي صنعتي است. هم اکنون ميزان دي اکسيد کربن در خليج فارس به بالاترين سطح خود در 55ميليون سال گذشته رسيده است. منبع:جام جم |
نوشته شده توسط مشرق زمین در چهارشنبه بیست و پنجم مهر 1386 ساعت 14:14 | لینک ثابت |
